Secret File

Th?i gian B.F Skinner b??c vào con ???ng nghiên c?u Tâm lý h?c trùng v?i th?i gian gi?i tâm lý Hoa K? ?ang có s? chuy?n bi?n m?nh m? sau b?c th? “Tâm lý h?c d??i quan ?i?m c?a nhà hành vi h?c - Psychology as the Behaviorist Views It” (John B. Watson, 1913). Chính Watson ?ã kh?i mào m?t cu?c “n?i d?y” ch?ng l?i các quan ?i?m Phân tâm h?c ?ang th?ng tr? ngành Tâm lý th? gi?i b?y gi?.

“Công th?c” n?i ti?ng c?a Watson: Kích thích (Stimulus) à Ph?n ?ng (Response). Các kích thích (S) t? môi tr??ng s?ng xung quanh ??nh hình nên các hành vi ( R ) c?a con ng??i. Nh?ng kinh nghi?m, hành ??ng hay th?m chí tính cách, n?ng l?c, thói quen c?a chúng ta c?ng ??n t? ti?p xúc v?i các kích thích môi tr??ng. Và, B.F. Skinner là ng??i ?ã nâng h?c thuy?t Hành vi lên m?t b?c cao m?i góp ph?n ??a nó tr? thành trào l?u th?ng tr? Tâm lý Hoa K? su?t nhi?u th?p niên ??u th? k? 20.

??n ?ây c?ng c?n nói thêm m?t chút ?? giúp m?i ng??i tránh nh?m l?n gi?a các khái ni?m then ch?t trong h?c thuy?t hành vi: ?i?u ki?n c? ?i?n (ph?n x? có ?i?u ki?n) và ?i?u ki?n t?o tác (ph?n x? t?o tác/thao tác).

?i?u ki?n c? ?i?n (classical conditioning) ???c mô t? b?i nhà sinh lý h?c ng??i Nga Ivan Pavlov. Nó bao g?m vi?c ??t m?t tín hi?n trung tín tr??c m?t ph?n x?. T?p trung trên s? không t? nguy?n, hành vi t? ??ng. ?i?u ki?n thao tác (operant conditioning) ???c mô t? ??u tiên b?i nhà tâm lý h?c ng??i M? B.F. Skinner. Liên quan ??n vi?c áp d?ng s? c?ng c? ho?c tr?ng ph?t sau m?t hành vi. T?p trung vào vi?c t?ng c??ng hay làm y?u ?i các hành vi t? nguy?n

?i?u ki?n c? ?i?n liên quan ??n vi?c k?t ?ôi gi?a m?t kích thich trung tính (ch?ng h?n nh? âm thanh c?a ti?ng chuông) và m?t kích thích vô ?i?u ki?n (mùi v? c?a th?c ?n). Kích thích không ?i?u ki?n này t? ??ng và t? nhiên gây nên s? thèm thu?ng nh? ph?n ?ng v?i th?c ?n, ???c bi?t ??n nh? là các ph?n ?ng vô ?i?u ki?n (unconditioned response). Sau khi có s? liên k?t gi?a các kích thích trung tính và các kích thích vô ?i?u ki?n, âm thanh c?a ti?ng chuông (kích thích trung tính) khi ?i m?t mình c?ng làm phát sinh s? thèm thu?ng th?c ?n nh? là m?t ph?n ?ng. Âm thanh c?a ti?ng chuông bây gi? g?i là kích thích có ?i?u ki?n (conditioned stimulus) và s? thèm thu?ng th?c ?n khi ph?n ?ng v?i ti?ng chuông g?i là ph?n x? có ?i?u ki?n (conditioned reflection) hay ?i?u ki?n c? ?i?n (classical conditioning).

?i?u ki?n thao tác t?p trung vào vi?c s? d?ng ho?c c?ng c? (reinforcement) ho?c tr?ng ph?t (punishment) ?? làm gia t?ng ho?c gi?m thi?u m?t hành vi. Thông qua quá trính này, m?t m?i liên k?t ???c hình thành gi?a hành vi và h? qu? c?a hành vi ?ó. Ví d?: m?t hu?n luy?n viên c? g?ng d?y chú chó ch?y ?i l?y qu? bóng. Khi con chó tr??t theo và nh?t thành công qu? bóng ?em v?, chú chó nh?n ???c ph?n th??ng khen ng?i. Khi chú th?t b?i, hu?n luy?n viên gi? l?i ph?n th??ng. Cu?i cùng, chú chó hình thành nên m?i liên k?t gi?a vi?c nh?t qu? bóng v?i nh?n ???c ph?n th??ng.

M?t trong nh?ng cách ??n gi?n nh?t ?? phân bi?t gi?a ?i?u ki?n c? ?i?n và ?i?u ki?n thao tác là xem xét hành vi là t? ??ng hay t? nguy?n. ?i?u ki?n c? ?i?n liên quan ??n vi?c t?o m?i liên k?t gi?a m?t ph?n x? không t? nguy?n (t? ??ng) và m?t kích thích; trong khi ?ó ?i?u ki?n t?o tác t?o m?i liên k?t gi?a m?t hành vi t? nguy?n và h? qu? c?a nó.

Trong ?i?u ki?n thao tác, ng??i h?c ???c nh?n ?u ?ãi (ph?n th??ng/l?i khen…), trong khi ?i?u ki?n c? ?i?n không cho ?u ?ãi. M?t ?i?u nên nh? khác là ?i?u ki?n c? ?i?n là m?t ph?n th? ??ng c?a ng??i h?c, trong khi ?i?u ki?n thao tác ?òi h?i tính tích c?c tham gia m?t s? lo?i hành ??ng nh?m ???c nh?n ph?n th??ng hay tr?ng ph?t.

Toàn b? h?c thuy?t c?a Skinner xoay quanh ?i?m c?t lõi: ?i?u ki?n thao tác (operant conditioning). Skinner ?ã phát hi?n ra m?t y?u t? ?nh h??ng ??n hành vi t?o tác c?a con ng??i là kích thích c?ng c? (reinforcing stimulus). Nh?ng kích thích này thúc ??y gia t?ng t?n s? th?c hi?n l?i hành vi nào ?ó trong t??ng lai. Khi th?c hi?n hành vi s? ??a ??n m?t k?t qu? nh?t ??nh, và chính k?t qu? này l?i quay tr? l?i tác ??ng khi?n hành vi l?p l?i.

M?t th?c nghi?m h?t s?c n?i ti?ng c?a Skinner là “h?p Skinner/ Skinner’s box”, ??u tiên ???c ti?n hành trên chu?t (1948). Skinner cho 1 con chu?t vào chi?c l?ng (nh? hình), trong l?ng có 1 ?òn b?y mà khi nh?n vào ?ó s? có nh?ng viên th?c ?n t? h?p ??ng theo ?ng d?n r?t vào khay ?n. Ngoài ra, còn có loa ?? phát ra các tín hi?u âm thanh, 2 ?èn tín hi?u (1 ??,  1 xanh) ?? ki?m ch?ng các quy lu?t ?nh h??ng ??n hành vi c?a chu?t. Trên sàn l?ng có l??i ?i?n ???c n?i v?i máy phát ?i?n t?o s?c nh?m t?o tác nhân tr?ng ph?t ?? ki?m tra kh? n?ng làm suy gi?m t?n su?t c?a hành vi.

Skinner ti?n hành các phiên th?c nghi?m và rút ra các nh?n ??nh quan tr?ng:

C?ng c? liên t?c (continuous reinforcement): t??ng th??ng cho hành vi mong ??i (nh?n nút ?òn b?y) m?i l?n hành vi này di?n ra. ?ây là bi?n pháp th??ng ???c ti?n hành vào kh?i ??u c?a b?t k? vi?c ??nh hình hành vi vì nó t?o s?i dây liên k?t m?nh m? gi?a hành vi và ph?n ?ng (h? qu? c?a hành vi ?ó). Ví d?: m?i l?n nh?n ?ón b?y thì ??u có viên th?c ?n r?i xu?ng khay.

L?ch trình t? l? c? ??nh (fixed-ratio schedules): cung c?p ph?n th??ng sau m?t s? l?n nh?t ??nh các ph?n ?ng. Ví d?: chu?t ph?i nh?n 3 l?n thì m?i có viên th?c ?n r?i ra; ho?c sau khi loa phát 3 ti?ng chuông (ho?c 2 ti?ng chuông và 1 l?n nh?p nháy ?èn tín hi?u…) thì nh?n ?òn b?y m?i có tác d?ng làm r?i viên th?c ?n…

L?ch trình t? l? bi?n ??i (variable-ratio schedules): cung c?p ph?n th??ng sau m?t s? l?n hành vi di?n ra b?t k?. Nó làm gia t?ng ?? ?n ??nh c?a ph?n ?ng, khi?n ??i t??ng t?ng ham mu?n th? làm hành vi ?ó. Ví d?: chu?t nh?n 3 l?n có viên th?c ?n, l?n sau ph?i nh?n t?i 7 l?n, l?n sau n?a ch? c?n nh?t 1 l?n…

L?ch trình th?i gian ngh? c? ??nh (fixed-interval schedules): ch? cung c?p ph?n th??ng sau m?t th?i gian ngh? nh?t ??nh. L?ch trình này làm t?ng ph?n ?ng khi th?i gian ngh? g?n k?t thúc và làm ch?m ph?n ?ng khi v?a nh?n ???c s? c?ng c?. Ví d?: Sau 30 giây k? t? lúc nh?n ?òn b?y l?n ??u tiên thì m?i làm r?i viên th?c ?n.

L?ch trình th?i gian ngh? bi?n ??i (variable-interval schedules): sau nh?ng kho?ng th?i gian ngh? b?t k? t? l?n ??u tiên ph?n ?ng thì m?i nh?n ???c ph?n th??ng. L?ch trình này m?t th?i gian khá lâu ?? quen v?i th? t?c nh?ng m?c ?? ?n ??nh cao c?a vi?c th?c hi?n ph?n ?ng. Ví d?: chu?t ph?i ch? 3 phút, 2 phút, 5 phút, r?i 1 phút… sau khi nh?n ?òn b?y (ho?c nh?n ?òn b?y sau khi ?èn nh?p nháy 3 phút, 2 phút, 5 phút, 1 phút…) m?i nh?n ???c viên th?c ?n.

C?ng c? tiêu c?c (negative reinforcing) làm gia t?ng hành vi sau khi lo?i b? ?i các ?i?u ki?n gây khó ch?u. Ví d?: con chu?t b? s?c b?i dòng ?i?n nh? khi ?i qua 1 g?c h?p, sau m?t th?i gian d?ng kh?i ??ng s?c ?i?n, con chu?t t?ng s? l??ng hành vi ?i l?i g?c h?p (tr??c ?ây b? s?c ?i?n).

Skinner c?ng hình thành h?c thuy?t v? s? ??nh hình (shaping) hành vi c?a con ng??i. Theo ông chính s? ??nh hình hành vi này t?o nên nhân cách cá nhân. Skinner  cho r?ng dù ph?c t?p ??n ?âu thì các hành vi c?a con ng??i c?ng có th? phân tích thành các chu?i hành vi nh? h?n, hành vi sau bao hàm và liên k?t v?i hành vi tr??c và ???c n?i k?t b?i các tác nhân c?ng c?. Ví d?, chú chu?t h?c ???c c? quy trình t??ng ??i ph?c t?p nh?: ch?y theo ???ng nh?t ??nh t? g?c này c?a h?p, tránh ch?m ph?i các ph?n có dòng ?i?n, ch? tín hi?u ?èn nh?p nháy, nh?n ?òn b?y m?t s? l?n nh?t ??nh và ti?p t?c ch? m?t kho?ng th?i gian ngh? ?? nh?n ???c các viên th?c ?n. V?i con ng??i thì có th? ph?c t?p h?n ?? gi?i thích. Ví d?: m?t ??a tr? tò mò v? xung quanh, ???c mua cho kính vi?n v?ng, cùng cha v? mi?n quê ng?m sao, thích thú tìm hi?u thiên v?n h?c, h?c ??i h?c ngành v?t lý thiên v?n và theo ?u?i ngh? nghi?p vì ??t thành tích ???c t??ng th??ng và tr? thành m?t nhà khoa h?c ???c kính tr?ng. ?i?u này c?ng ??t n?n m?ng (và sau này các nhà tâm lý h?c hành vi khác s? hoàn thi?n thêm lý thuy?t) cho các th? thu?t tr? li?u g?i là “gi?i m?n c?m h? th?ng” (systematic desensitization) và “tràn ng?p” (over flooding).

Ông ph?n ??i dùng các bi?n pháp tr?ng ph?t (punishment) vì cho r?ng nó không có hi?u qu? nhi?u trong thay ??i hành vi. Ví d?: tr? b? ?ánh khi ch?i b?y tr??c m?t ba m? à s? không nói tr??c m?t à nói b?y khi không có m?t ba m?, không b? ph?t à hình thành “l?ch trình c?ng c? th?i gian ngh? c? ??nh/thay ??i”, tr? t?ng các hành vi nói b?y ? n?i không có ba m?.

M?t v?n ?? thú v? khác là s? ?i?u ch?nh hành vi (behavior modification). Skinner ?? xu?t m?t l? trình ?? c?i t?o hành vi c?a cá nhân b?ng cách h?n ch? d?n c?ng c? tiêu c?c và t?ng tác nhân c?ng c? tích c?c ?? d?n xây d?ng m?t hành vi m?i lành m?nh h?n. Ví d?, tù nhân ???c th??ng thu?c lá hay thêm th?i gian th? giãn khi tích ?? ?i?m rèn luy?n t?t. Quan ?i?m này c?ng ???c áp d?ng nhi?u trong các chi?n d?ch kích c?u tiêu dùng trong kinh t?.

Skinner không cho r?ng con ng??i th?t s? có t? do và ph?m cách theo ngh?a mà các nhà tri?t h?c quan ni?m. V?i ông, ng??i t?t làm vi?c t?t vì chính nó ph?n th??ng v?i h? và ng??c l?i; chúng ta th?t s? ch? là m?t ph?c h?p các chu?i ???c ??nh hình t? môi tr??ng t??ng tác xung quanh mà thôi. Ông xây d?ng m?t mô hình (trong ti?u thuy?t nhi?u tranh c?i “Walden II” nh?m t?o ra m?t môi tr??ng có ?? các c?ng c? tích c?c ?? khuy?n khích các hành vi mong mu?n và tri?t tiêu các hành vi tiêu c?c.

Lê Thành Nhân (t?ng h?p và biên so?n) 

Hình t??ng m?t nhà "bác h?c ?iên", m?t thiên tài l?p d?, ?ã t? r?t lâu không còn là c?a riêng Albert Einstein. Trong su?t h?n hai th?p k? v?a qua, nh?ng chú ý c?a công chúng ??i v?i Nikola Tesla (1856-1943) ?ã thêu d?t nên r?t nhi?u câu chuy?n v? cu?c ??i nhà bác h?c v? ??i này. Trong các b? phim, câu chuy?n v? cu?c ??i Tesla, ông ???c coi nh? m?t ng??i hùng vô danh v?i nh?ng thành t?u không ???c nhân lo?i ghi nh?n h?t. ?óng vai ph?n di?n trong nh?ng câu chuy?n này là Thomas Edison, k? luôn mu?n tìm m?i cách ?? c?n tr? Tesla th?ng ti?n, c?ng nh? c? g?ng "c??p công" c?a ông m?i khi có th?.

Tuy nhiên, nh?ng tài li?u th?c t? ghi chép v? Tesla l?i có r?t nhi?u ?i?m khác bi?t. Thành t?u mà Nikola Tesla ??t ???c luôn ???c ghi nh?n ??y ??, th?m chí ông là ng??i r?t ???c tôn tr?ng trong nh?ng n?m tháng còn ng?i trên gh? nhà tr??ng. N?m 1896, Bá t??c Kevin ?ã tuyên b? r?ng: "Nh?ng c?ng hi?n c?a Nikola Tesla ??i v?i khoa h?c ?i?n v? ??i ??n m?c t? tr??c ??n nay ch?a ai có th? sánh b?ng". Và, m?t trong nh?ng gi?i th??ng danh giá nh?t ???c trao cho Tesla chính là Huân ch??ng Edison, th? mà Thomas Edison n?u mu?n có th? d? dàng can thi?p và c?n tr?, do r?t nhi?u ng??i trong h?i ??ng trao gi?i là b?n t?t c?a ông.

Ngày 18 tháng 5 n?m 1917, H?c vi?n K? s? ?i?n M? (nay ???c bi?t ??n v?i cái tên IEEE) trao cho Nikola Tesla huân ch??ng Edison. Hôm ?ó c?ng là tròn 29 n?m ngày Tesla ???c c?p b?ng sáng ch? cho phát minh v? ??i nh?t c?a mình: ??ng c? ?i?n s? d?ng h? th?ng ?i?n nhi?u pha.

Tr??c ?ó, tính ??n ngày mùng 1 tháng 5 n?m 1888, Tesla ?ã nh?n ???c r?t nhi?u gi?i th??ng liên quan ??n các b?ng sáng ch? trong l?nh v?c ??ng c? ?i?n, c?ng nh? h? th?ng ?i?n nhi?u pha. Nh?ng phát minh c?a Tesla sau ?ó ???c Westinghouse Electrics ??a vào s? d?ng, do Edison t? ch?i c?ng tác v?i ông. Và chính nh? h? th?ng ?i?n xoay chi?u mà Westinghouse ?ã chi?n th?ng trong "cu?c chi?n dòng ?i?n", tr??c ??i th? là Edison và General Electrics.

?ó là m?t cu?c chi?n khó kh?n c? v? công ngh?, qu?ng cáo c?ng nh? pháp lý, khi mà Edison ?ánh tr?c ti?p vào tâm lý s? hãi b? ?i?n gi?t c?a m?i ng??i. Th?m chí, Edison còn ti?n hành gi?t ?i?n các loài ??ng v?t tr??c ?ám ?ông ?? ch?ng t? s? nguy hi?m c?a dòng ?i?n xoay chi?u. Vào lúc ?ó, Thomas Edison coi Tesla nh? "nhà th? trong gi?i khoa h?c", v?i nh?ng ý t??ng v? ??i nh?ng hoàn toàn ch? là chuy?n vi?n vông.

??n n?m 1917, t?t c? nh?ng b?t ??ng tr??c ?ây gi?a Tesla và Edison g?n nh? b? xóa b?. Huân ch??ng Edison ghi nh?n ?óng góp v? ??i c?a Tesla, khi nh?ng phát minh c?a ông ???c s? d?ng ?? th?p sáng các thành ph?, c?ng nh? tr? thành ph??ng ti?n bi?n ?i?n n?ng thành c? n?ng. Trong bài di?n v?n vào ?êm nh?n huân ch??ng, Bernard A. Behrend có nói thêm: "N?u nh? chúng ta lo?i b? ?i nh?ng ?óng góp c?a ngài Tesla, thì bánh xe công nghi?p s? ng?ng quay, xe c? s? ng?ng ch?y, và nh?ng th? tr?n s? mãi chìm trong bóng t?i".

Nikola Tesla hôm ?ó c?ng bày t? lòng bi?t ?n c?a mình ??i v?i gi?i th??ng, và dành nhi?u l?i ?? nói v? Edison, khen ng?i quan ?i?m th?c ti?n c?a ông: "Khi m?i b?t ??u ??t chân lên ??t M?, tôi ?ã ???c g?p Edison, và nh?ng gì tôi th?y ???c ??u r?t v? ??i. Tôi nhìn th?y ? ông ?y m?t con ng??i phi th??ng, dù không ???c ?ào t?o bài b?n nh?ng l?i có th? t? làm ???c nhi?u th?. Khi ?ó, tôi c?m th?y r?t x?u h? b?i ?ã lãng phí r?t nhi?u th?i gian - nh? các v? bi?t ??y, sau ?ó tôi ?ã h?c thêm c? tá ngo?i ng? và chìm ??m trong v?n ch??ng trong su?t m?t th?i gian dài, ??c ng?u nghi?n nh?ng cu?n sách mà mình ki?m ???c". - Tesla ?ã h?i t??ng v? n?m ??u tiên c?a mình ? n??c M?, khi còn ?ang làm thuê cho Edison nh? v?y.

Tuy nhiên, Tesla c?ng nh?n m?nh r?ng s? kiên trì và ch?u khó là nh?ng ?i?m duy nh?t mà ông có chung v?i Edison: "Tôi không c?n ??n các m?u v?t, b?n v? hay thí nghi?m, tôi có th? t? th?c hi?n t?t c? nh?ng th? ?ó trong ??u. Cách th?c mà tôi t?o ra nh?ng ý t??ng, nh?ng phát minh m?i, hoàn toàn ??i l?p v?i ph??ng pháp l?p ?i l?p l?i các thí nghi?m m?t cách liên t?c, không ng?ng ngh? c?a Thomas Edison."

N?m 1931, Thomas Edison qua ??i. Ngay ngày hôm sau, trên t?p chí New York Times cho ??ng t?i nh?ng l?i c?a Nikola Tesla nh? sau: "N?u ph?i tìm ki?m cây kim gi?a m?t ??ng r?m, thay vì d?ng l?i suy ngh? xem mình c?n ph?i l?c l?i ? ?âu, Edison s? ch?m ch?m nh?t t?ng c?ng r?m m?t nh? m?t con ong c?n m?n. Xét toàn th? thì cách th?c mà ông ?y làm vi?c không h? hi?u qu? m?t chút nào. Tôi c?m th?y th?t bu?n khi ph?i ch?ng ki?n ?i?u ?ó, b?i tôi bi?t, ch? c?n b? công tính toán m?t chút thôi, Edison s? b?t ?i ???c t?i 90% kh?i l??ng công vi?c c?n làm."

"V?y m?i th?y, nh?ng gì mà Edison ??t ???c gi?ng nh? m?t phép màu v?y. G?n nh? s? không th? tìm ???c ng??i nào khác ??t ???c thành công theo ph??ng pháp c?a Edison, và ông ta s? mãi mãi là hình t??ng có-m?t-không-hai trong l?ch s?." - Tesla b? sung thêm trong bài báo.

Trên th?c t?, Nikola Tesla r?t hay ??a ra nh?ng l?i ch? trích ??i v?i các nhân v?t n?i ti?ng trong gi?i khoa h?c, trong khi b?n thân ông th??ng xuyên ???c ng??i ??i ca t?ng. T?p ch? Time ?ã dành trang nh?t c?a mình cho m?t bài báo ca ng?i Tesla - lúc này ?ã 75 tu?i - trong s? bào ngày 20 tháng 7 n?m 1931, v?i l?i d?n: "C? th? gi?i là nhà máy ?i?n c?a Tesla". B?n thân Albert Einstein c?ng g?i l?i chúc m?ng cho Tesla vào ngày sinh nh?t l?n th? 75 c?a ông: "Ông là ng??i tiên phong, m? ra con ???ng m?i cho v??ng qu?c ?i?n t?n s? cao... Tôi g?i l?i chúc m?ng ??n ông, vi nh?ng c?ng hi?n v? ??i c?a ông trong cu?c ??i nghiên c?u khoa h?c."

V? phía Tesla, ông ch?a bao gi? công nh?n s? t?n t?i c?a V?t lý L??ng t? c?ng nh? thuy?t t??ng ??i: "Thuy?t t??ng ??i c?a Einstein gi?ng nh? m?t b? qu?n áo lòe lo?t mê ho?c ng??i khác, khi?n h? b? qua h?t nh?ng l?i c? b?n trong t? duy. H?c thuy?t này không khác gì m?t gã ?n mày khoác lên mình b? ?? ??t ti?n và t? nh?n mình là vua tr??c m?t nh?ng k? d?t nát... Nh?ng ng??i nghiên c?u h?c thuy?t này ??u là nh?ng ng??i tài n?ng, nh?ng h? gi?ng nh? k? nghiên c?u h?c thuy?t siêu hình h?n là nh?ng nhà khoa h?c," - Nikola Tesla th?ng th?ng tuyên b? nh? v?y trên t?p chí New York Times, n?m 1935. Ông c?ng ph?n bác l?i khái ni?m "Nh? nguyên sóng/h?t", th?m chí còn nói v?i báo gi?i r?ng ông s? khi?n cho dòng di?n ch?y nhanh h?n c? t?c ?? ánh sáng.

Tesla dành nh?ng n?m tháng cu?i cùng c?a cu?c ??i mình cho vi?c nghiên c?u m?t th? v? khí có th? ?em t?i hòa bình th? gi?i, mà theo nh? ông g?i nó có tên là "Tia ch?t". Chàng trai ?ã t?ng khi?n xã h?i New York ph?i kinh ng?c vào cu?i th? k? 19, nay tr? thành m?t ông lão l?p d? v?i ?i?u ki?n tài chính eo h?p, s?ng cu?c s?ng ??n ??c. Thú tiêu khi?n c?a ông lúc này là mang th?c ?n t?i v?i nh?ng chú b? câu trên ???ng ph? Big Apple.

N?m 1943, Nikola Tesla qua ??i, h??ng th? 86 tu?i. Cu?n t? truy?n ??u tiên v? Tesla ???c John J. ONeill - m?t nhà báo thân c?n v?i Tesla trong nh?ng n?m tháng cu?i ??i - xu?t b?n n?m 1944, v?i tiêu ??: "Thiên tài hào phóng: Cu?c ??i c?a Nikola Tesla". Và c?ng chính cu?n sách này xây d?ng hình t??ng Thomas Edison nh? m?t nhân v?t ph?n di?n, b?t ??u t? nh?ng b?t ??ng khi Tesla v?n còn làm vi?c cho Edison. Tesla k? v?i ONeill r?ng, Edison ?ã t?ng h?a s? th??ng cho ông 50.000 USD n?u nh? ông có th? c?i ti?n nh?ng c? máy ho?t ??ng kém hi?u qu?. Và khi thành công, Edison không nh?ng không tr? ti?n, mà th?m chí còn nh?o báng ông.

Tuy nhiên. v?i nh?ng nhà s? h?c nh? Jill Jones - tác gi? cu?n sách "?? ch? ánh sáng", chuy?n Edison h?a m?t kho?n ti?n th??ng kh?ng l? nh? v?y cho m?t nhân viên m?i nh? Tesla là ?i?u r?t khó x?y ra. Nên nh?, s? ti?n 50.000 USD t??ng ???ng v?i toàn b? s? v?n ban ??u c?a công ty, và b?ng t?i 53 n?m thu nh?p c?a Nikola Tesla. Nh?ng dù sao ?i n?a, chính b?i nh?ng b?t ??ng trong quan ?i?m c?ng nh? ph??ng pháp làm vi?c, mà Tesla ?ã ngh? vi?c ch? sau ch?a ??y m?t n?m, và t? mình l?p ra công ty riêng vào n?m 1885 ?? nghiên c?u v? ?i?n xoay chi?u.

Tesla ch?a bao gi? quên ?i nh?ng b?t ??ng c?a mình v?i Edison. Trong cu?n t? truy?n ??u tiên v? Tesla, ONeill có k? r?ng Nikola Tesla v?n không có ý ??nh ?i nh?n huân ch??ng Edison, thay vào ?ó, ông ?i cho nh?ng chú chim b? câu ?n. Bernard A. Behrend tìm th?y Tesla trên ph? t?i hôm ?y, v?i "hai chú chim b? câu làm v??ng mi?n trên ??u, cùng c? tá b? câu trên cánh tay và vai. Tr??c m?t ông là hàng tr?m chú chim b? câu khác, trông gi?ng nh? m?t t?m th?m s?ng trên m?t ??t v?y."

R?i sau ?ó, Tesla m?i ch?u quay l?i bu?i l? trao huân ch??ng, cùng v?i m?t bài di?n v?n c?m ?n r?t dài do chính ông "t? biên t? di?n". Nh?ng ph?n di?n v?n mà Tesla ca t?ng Edison thì tuy?t nhiên không ???c nh?c ??n trong cu?n t? truy?n. Mãi sau này, chúng ta m?i bi?t ???c r?ng th?c ra bài di?n v?n c?a Nikola Tesla ?ã ???c l?u tr?, và công b? ??y ?? trong cu?n t?p chí "Electrical Review and Western Electrician".

Do ?ó, chính cu?n sách "Thiên tài hào phóng: Cu?c ??i c?a Nikola Tesla" là kh?i ngu?n c?a nh?ng câu chuy?n mà trong ?ó, Edison và Tesla là k? thù không ??i tr?i chung. Các câu chuy?n v? Tesla ???c các tác gi? khác vi?t sau này ?a ph?n ??u l?y c?m h?ng t? cu?n sách c?a John J. ONeill, v?i m?t gã Edison m?u mô, qu? quy?t ??ng trong bóng t?i. Trên th?c t?, ?i?u này làm t?ng s?c h?p d?n trong nh?ng câu chuy?n v? cu?c ??i Tesla h?n r?t, r?t nhi?u. Nh?ng, sau r?t c? nh?ng ghi chép l?ch s? v? nh?ng gì ?ã th?c s? di?n ra, có l? chúng ta không c?n ??n m?t nhân v?t ph?n di?n ?? có th? làm n?i b?t h?n nh?ng ?óng góp v? ??i c?a Nikola Tesla ??i v?i nhân lo?i.

Tham kh?o bbvaopenmind